Blog

İzinsiz Define Arama Suçu ve Cezası

Avukat Oktay Aydoğdu – Define Arama Suçu, Tarihî Eser Hukuku ve Ceza Hukuku Danışmanlığı

Türkiye’nin tarihî ve kültürel mirası, geçmiş medeniyetlerden günümüze ulaşan çok sayıda eseri barındırmaktadır. Bu eserleri bulmak amacıyla yapılan define aramaları, dedektör kullanımı, izinsiz kazılar ve tarihî eserlerin korunmasına ilişkin işlemler, hukuki açıdan dikkatle değerlendirilmesi gereken konulardır.

Özellikle izinsiz define arama suçu, kaçak kazı suçu, tarihî eser bulundurma, tarihî eser satın alma veya satma ve bulunan eserlerin yetkili makamlara bildirilmemesi gibi durumlar, kişilerin ceza soruşturmasıyla karşı karşıya kalmasına neden olabilir.

Avukat Oktay Aydoğdu, define arama ve tarihî eserlerle ilgili hukuki sorunlarda kişilerin karşılaşabileceği cezai sorumlulukların değerlendirilmesi, soruşturma sürecinin takibi ve savunma haklarının korunması konularında hukuki destek sunmaktadır.

Bu makalede izinsiz define arama suçunun ne olduğu, hangi cezaların uygulanabileceği, dedektörle define aramanın hukuki durumu, tarihî eser bulan kişinin yapması gerekenler ve bu süreçte avukat desteğinin önemi açıklanmaktadır.

1. İzinsiz Define Arama Suçu Nedir?

İzinsiz define arama suçu, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında düzenlenen suçlardan biridir. Kanunun 74. maddesi, izinsiz define araştırılması ile kültür varlıklarını bulmak amacıyla izinsiz kazı veya sondaj yapılması fiillerine ilişkin cezai hükümler içermektedir.

Define aramak isteyen kişilerin, mevzuatta belirtilen şartlara uygun olarak izin alması gerekir. Bir bölgede tarihî kalıntıların bulunduğunun düşünülmesi, arazinin kişiye ait olması veya kişinin yalnızca kendi imkânlarıyla araştırma yapmak istemesi, tek başına izinsiz kazı ya da define arama yetkisi vermez.

Özellikle kültür varlıklarının korunması gereken alanlarda yapılan izinsiz müdahaleler, yalnızca bulunan eşyanın alınması bakımından değil, arama ve kazı faaliyetinin kendisi nedeniyle de cezai sorumluluk doğurabilir.

Bu nedenle define aramayı düşünen kişilerin faaliyete başlamadan önce yasal izin koşullarını öğrenmesi ve ilgili idari mercilere başvurması önemlidir.

2. İzinsiz Define Arama Suçunun Cezası Ne Kadardır?

2863 sayılı Kanun’un 74. maddesine göre cezalar, gerçekleştirilen fiilin niteliğine göre değişmektedir.

İzinsiz define araştırma: İzinsiz olarak define araştıran kişi hakkında üç aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.

Kültür varlıklarını bulmak amacıyla izinsiz kazı veya sondaj: Bu fiili gerçekleştiren kişi hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası uygulanabilir. Kazının yapıldığı yerin sit alanı veya kanun kapsamında korunması gereken başka bir yer olmaması hâlinde, maddede belirtilen koşullarla cezada üçte bir oranında indirim söz konusu olabilir.

Nitelikli durumlar: İzinsiz define araştırma fiilinin kültür varlıklarını yurt dışına kaçırma amacıyla veya kültür varlıklarının korunmasında görevli kişiler tarafından işlenmesi hâlinde ceza iki katına kadar artırılabilir.

Somut olayda hangi hükmün uygulanacağı; yapılan faaliyetin niteliğine, amaca, arama yapılan alanın özelliklerine, elde edilen delillere ve soruşturma kapsamında belirlenen diğer koşullara göre değerlendirilir.Bu nedenle dedektörle arama yapılması, kazı gerçekleştirilmesi ve tarihî eser bulunması gibi farklı durumların aynı hukuki sonuçları doğuracağı varsayılmamalıdır.

3. Dedektörle Define Aramak Suç mudur?

Define aramak isteyen kişilerin en sık sorduğu sorulardan biri, dedektör kullanmanın yasak olup olmadığıdır. Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamalarında, dedektör kullanılarak izinsiz define aranması bakımından özel bir istisna bulunmadığı belirtilmektedir. Dolayısıyla dedektör kullanılması, gerekli izinler olmadan yapılan define araştırmasını kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez.

Burada önemli olan yalnızca kullanılan cihaz değil, kişinin ne amaçla hareket ettiği ve gerçekleştirdiği faaliyetin niteliğidir.

Örneğin; İzin alınmadan tarihî kalıntıların bulunduğu bir bölgede arama yapılması, define bulmak amacıyla toprağın kazılması,arama sırasında kültür varlıklarına zarar verilmesi,bulunan eserlerin gizlenmesi veya hukuka aykırı biçimde el değiştirmesi, olayın özelliklerine göre farklı hukuki ve cezai sonuçlar doğurabilir.

Her dedektör kullanımı otomatik olarak define arama suçu anlamına gelmez. Ancak faaliyetin amacı ve gerçekleştiriliş şekli birlikte değerlendirilmelidir.

4. Define Arama İzni Nasıl Alınır?

Türkiye’de define aramak isteyen kişilerin 2863 sayılı Kanun ve Define Arama Yönetmeliği kapsamında öngörülen başvuru sürecine uyması gerekir.

Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamalarına göre başvuruda define aranacak yerin konumu, mülkiyet durumu ve aramanın amacı gibi bilgiler sunulmalıdır. Başvuru, ilgili mevzuatta belirlenen usule uygun olarak yapılır ve alanın arama bakımından uygunluğu değerlendirilir.

Define arama izni her yerde ve sınırsız biçimde verilemez. Korunması gerekli kültür varlıklarının bulunduğu yerler, tescilli sit alanları ve mezarlıklar bakımından kanuni sınırlamalar bulunmaktadır.

Ayrıca izin alınması, başvuru sahibine tarihî eserler üzerinde sınırsız tasarruf hakkı vermez. Arama sırasında kültür veya tabiat varlığıyla karşılaşılması durumunda ilgili mevzuat hükümlerine uyulmalıdır.

Bu nedenle define arama faaliyetine başlamadan önce başvuru koşullarının ve arama yapılacak alanın hukuki durumunun kontrol edilmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından önemlidir.

5. Tarihî Eser Bulan Kişi Ne Yapmalıdır?

Toprak kazısı sırasında, tarlada, inşaat alanında, eski bir yapıda veya başka bir yerde tarihî eser olduğu düşünülen bir eşya bulan kişinin öncelikle kültür varlığının korunmasını sağlaması gerekir.

Bulunan eşyanın sıradan bir obje mi yoksa hukuken korunması gereken bir kültür varlığı mı olduğu her zaman ilk bakışta anlaşılamayabilir. Bu nedenle kişinin kendi değerlendirmesine dayanarak eseri alması, satması veya saklaması riskli olabilir.

Tarihî eser bulunduğunda izlenmesi gereken temel adımlar şunlardır:

1. Çalışmayı durdurun. Buluntuya zarar verebilecek kazı, sökme veya temizleme işlemlerine devam etmeyin. Özellikle arkeolojik kalıntıların bulunduğu alanlarda çevreye ve buluntunun bütünlüğüne zarar vermeyin.
2. Buluntunun yerini değiştirmeyin. Eseri temizlemeye, onarmaya, parçalarını birleştirmeye veya bulunduğu yerden çıkarmaya çalışmayın. Buluntunun konumu ve çevresi, uzman incelemesi açısından önem taşıyabilir.
3. Yetkili makamlara bildirimde bulunun. Buluntunun niteliğine ve olayın koşullarına göre müze müdürlüğü, ilgili mülki idare amiri veya kolluk birimleriyle iletişime geçerek izlenmesi gereken usul hakkında bilgi alın.
4. Buluntuyu satmayın veya başkasına devretmeyin. Tarihî eser olduğu değerlendirilen eşyaların hukuka aykırı şekilde satılması, satın alınması, kabul edilmesi ya da yurt dışına çıkarılması ayrıca cezai sorumluluk doğurabilir.
5. Hukuki durumunuzu değerlendirin. Buluntunun tesadüfen ortaya çıkması, kişinin önceden izinsiz kazı yapması veya eseri bilerek gizlemesi gibi durumlar aynı şekilde değerlendirilmez. Olayın gerçek niteliği ve kişinin davranışları önemlidir.

2863 sayılı Kanun kapsamında kültür ve tabiat varlıklarını bulan kişilerin bildirim yükümlülüğü bulunmaktadır. Kanunun 4. maddesi uyarınca, kültür ve tabiat varlığı bulanların durumu belirlenen süre içinde yetkili makamlara bildirmesi gerekir. Bildirim yükümlülüğüne aykırılık, şartlarına göre cezai sonuçlar doğurabilir.Bu nedenle tarihî eser bulunduğunda zaman kaybetmeden doğru makama başvurulması ve işlemlerin mevzuata uygun biçimde yürütülmesi önemlidir.

6. Tarihî Eseri Bildirmemenin Cezası Var mıdır?

Evet. Tarihî veya kültürel nitelikteki bir buluntunun mevzuatta öngörülen süre ve usule uygun olarak bildirilmemesi, olayın özelliklerine göre cezai sorumluluğa neden olabilir.

2863 sayılı Kanun’un 67. maddesi, bildirim ve belirli yükümlülüklere aykırı davranışlarla ilgili hükümler içermektedir. Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamalarında da kültür ve tabiat varlıklarını yasal süre içinde mazeretsiz olarak bildirmeyen kişiler bakımından altı aydan üç yıla kadar hapis cezası öngörüldüğü belirtilmektedir.

Bununla birlikte, her buluntu olayında aynı suçun oluştuğu söylenemez. Eşyanın kültür varlığı niteliği, kişinin buluntudan ne zaman haberdar olduğu, bildirim yükümlülüğünün kapsamı ve somut olayın diğer özellikleri incelenmelidir.

Kişinin buluntuyu tesadüfen fark etmiş olması ile izinsiz kazı yaparak eser elde etmesi arasında hukuki açıdan önemli farklar vardır. Bu ayrım, soruşturma ve savunma sürecinde dikkatle ele alınmalıdır.

7. Bulunan Tarihî Eser Satılabilir mi?

Tarihî eser olduğu düşünülen bir eşyanın maddi değer taşıması, onun serbestçe satılabileceği anlamına gelmez.

2863 sayılı Kanun kapsamında korunması gerekli kültür varlıklarının alım satımı, bulundurulması, bildirilmesi ve yurt dışına çıkarılması belirli kurallara tabidir. Eserin hukuki statüsü belirlenmeden satışa sunulması veya el değiştirmesi ciddi sonuçlar doğurabilir.

Kanunun 67. maddesi kapsamında, yasal süre içinde yetkili makamlara bildirilmeyen kültür varlıklarını satışa sunma, satma, verme, satın alma veya kabul etme fiilleri için iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası öngörülen hâller bulunmaktadır. Yurt dışına hukuka aykırı çıkarma fiili ise ayrıca ve daha ağır yaptırımlara konu olabilir.

Ancak uygulanacak hüküm, eşyanın hukuki niteliği ve olayın koşulları değerlendirilerek belirlenir. Her eski eşya otomatik olarak korunması gerekli kültür varlığı sayılmadığı gibi, her buluntu üzerinde bulan kişinin mülkiyet hakkı bulunduğu da kabul edilemez. Bu nedenle satış veya devir işlemi yapılmadan önce ilgili müze müdürlüğünden ve gerektiğinde hukuk uzmanından destek alınmalıdır.

8. İzinsiz Define Arama Suçunda Avukat Desteği Neden Önemlidir?

Define arama veya tarihî eser bulma nedeniyle bir soruşturmayla karşılaşan kişilerin, olayın hukuki niteliğini doğru değerlendirmesi gerekir. Yanlış veya eksik bilgi verilmesi, delillerin korunmaması ya da yasal yükümlülüklerin yerine getirilmemesi kişinin hukuki durumunu olumsuz etkileyebilir.

Avukat Oktay Aydoğdu tarafından sunulan hukuki destek kapsamında, somut olayın özelliklerine göre şu konular değerlendirilebilir:

Soruşturma dosyasının incelenmesi: İsnat edilen fiilin hangi kanun hükmü kapsamında ele alındığının değerlendirilmesi.

Delillerin değerlendirilmesi: Arama yapılan alan, kullanılan cihazlar, buluntular, tutanaklar ve diğer delillerin hukuki açıdan incelenmesi.

İfade ve savunma süreci: Şüphelinin haklarının korunması ve savunmanın somut olayın özelliklerine uygun şekilde hazırlanması.

Kovuşturma aşamasında hukuki temsil: Dava açılması hâlinde yargılama sürecinin takibi ve gerekli savunmaların sunulması.

İdari işlemlerin değerlendirilmesi: Buluntuların teslimi, el koyma işlemleri ve ilgili idari süreçlerin hukuka uygunluğunun incelenmesi.

Kanuni indirim hükümlerinin incelenmesi: Somut olayda uygulanma koşulları mevcutsa kanunda yer alan cezada indirim veya diğer lehe hükümlerin değerlendirilmesi.

Avukat desteğinin amacı, olayın hukuki boyutunu ortaya koymak, kişinin haklarını korumak ve sürecin mevzuata uygun şekilde yürütülmesini sağlamaktır. Hiçbir avukatın belirli bir soruşturmanın sonucunu veya ceza verilmeyeceğini önceden garanti etmesi mümkün değildir.

9. İzinsiz Define Arama Suçunda Cezada İndirim Mümkün müdür?

2863 sayılı Kanun’un 74. maddesinde belirli koşullar altında uygulanabilecek özel hükümler bulunmaktadır.

Buna göre, kişinin bu maddede tanımlanan suçları işlemek suretiyle bulduğu kültür varlığını soruşturma başlamadan önce mahallî mülkî amire teslim etmesi hâlinde mahkeme, verilecek cezada üçte ikiye kadar indirim yapabilir.

Ayrıca izinsiz define araştıran kişinin, hakkında kovuşturma başlayıncaya kadar, kendisini bu fiili işlemeye gerekli cihazları temin ederek yönlendiren kişilerin kimliklerini açıklaması ve yakalanmalarını sağlaması durumunda mahkeme, cezada indirim yapabileceği gibi ceza verilmesine yer olmadığına da karar verebilir.

Bu hükümler otomatik olarak uygulanmaz. Kanunda belirtilen koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği ve hükmün somut olaya uygulanabilirliği değerlendirilmelidir. Bu noktada özellikle buluntunun ne zaman ve nasıl elde edildiği, soruşturmanın hangi aşamada bulunduğu ve ilgili kişilerin eylemleri önem taşır. Hukuki destek alınması, mevcut seçeneklerin zamanında değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

10. Define Arama ve Tarihî Eser Suçlarında Avukat Oktay Aydoğdu’dan Hukuki Destek

İzinsiz define arama, kaçak kazı, tarihî eser bulundurma veya kültür varlıklarının bildirilmemesi nedeniyle hakkınızda soruşturma başlatılmış olabilir. Böyle bir durumda yalnızca suçlamanın adını bilmek yeterli değildir. Olayın nasıl gerçekleştiğinin, hangi delillere dayanıldığının ve hangi yasal hükümlerin uygulanabileceğinin incelenmesi gerekir.

Avukat Oktay Aydoğdu, define arama ve tarihî eserlerle ilgili hukuki sorunlarda somut olayın değerlendirilmesi, savunma stratejisinin hazırlanması ve soruşturma veya kovuşturma sürecinde hukuki hakların korunması amacıyla destek sunmaktadır. Hukuki sürecin başında alınan doğru destek, kişinin hak ve yükümlülüklerini anlaması ve gerekli işlemleri zamanında gerçekleştirmesi açısından önemlidir.

Define arama nedeniyle gözaltına alınma, ifade vermeye çağrılma, arama veya el koyma işlemiyle karşılaşma ya da tarihî eser bulduktan sonra ne yapacağını bilememe gibi durumlarda, olayın ayrıntılarına göre hukuki değerlendirme yapılması gerekir.

İzinsiz define arama suçu, tarihî eser bulma ve kültür varlıklarının korunmasıyla ilgili hukuki destek için Avukat Oktay Aydoğdu ile iletişime geçerek somut olayınıza ilişkin bilgi alabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İzinsiz define arama suçunun cezası kaç yıldır?

2863 sayılı Kanun’un 74. maddesine göre izinsiz define araştırma suçunda üç aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir. Kültür varlıklarını bulmak amacıyla izinsiz kazı veya sondaj yapılması hâlinde ise iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası söz konusu olabilir.

Dedektörle define aramak yasak mı?

Gerekli izinler olmadan define amacıyla dedektörle araştırma yapılması suç oluşturabilir. Dedektör kullanılması, izinsiz define araştırmasına ilişkin cezai hükümleri ortadan kaldırmaz.

Kendi arazimde define arayabilir miyim?

Arazinin size ait olması tek başına define arama veya kazı yapma yetkisi vermez. İlgili mevzuat kapsamında izin alınması ve arama yapılacak alanın hukuki durumunun değerlendirilmesi gerekir.

Tesadüfen tarihî eser bulursam ne yapmalıyım?

Buluntuyu korumalı, zarar verebilecek müdahalelerden kaçınmalı ve mevzuata uygun biçimde yetkili makamlara bildirimde bulunmalısınız. Eseri izinsiz şekilde satmamalı veya başkasına devretmemelisiniz.

Tarihî eseri yetkililere teslim edersem cezam azalır mı?

2863 sayılı Kanun’un 74. maddesi, belirli koşullarla bulunan kültür varlığının soruşturma başlamadan önce mahallî mülkî amire teslim edilmesi durumunda cezada üçte ikiye kadar indirim imkânı öngörmektedir. Uygulanıp uygulanmayacağı somut olayın koşullarına bağlıdır.

Define arama suçunda avukat tutmak zorunlu mudur?

Avukat tutma zorunluluğu, ceza muhakemesi mevzuatındaki koşullara göre değişir. Bununla birlikte, soruşturmanın niteliğine ve isnat edilen suça göre hukuki destek alınması, hakların korunması ve savunmanın hazırlanması bakımından önem taşıyabilir.

Tarihî eser bulduğum için doğrudan ceza alır mıyım?

Hayır, yalnızca bir eşyanın bulunmuş olması her durumda aynı cezai sonucu doğurmaz. Buluntunun niteliği, nasıl elde edildiği, kişinin davranışları ve bildirim yükümlülükleri değerlendirilmelidir.

Hukuki bilgilendirme notu: Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayda uygulanacak hükümler, yürürlükteki mevzuat ve olayın özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir.